In November 2024, Thonburi Healthcare Group Public Company Limited (THG) disclosed significant credit loss allowances in its third-quarter financial results. According to the company's Management Discussion and Analysis, the financial impact included approximately THB 284 million relating to UCEP COVID-19 receivables and THB 42 million relating to other long-outstanding trade receivables, presented net of income tax. These provisions contributed to the Group's reported loss and highlighted the financial reporting risks associated with medical service receivables.
Although the THG case involved long-outstanding receivables, it raises a broader accounting question: Should hospitals recognise Expected Credit Losses (ECL) even when receivables are not yet overdue? Under TFRS 9 / IFRS 9, the answer is yes. The standard requires entities to assess expected credit losses rather than waiting until customers default or receivables become significantly overdue.
For trade receivables without a significant financing component, IFRS 9 paragraph 5.5.15 requires the simplified approach, under which the loss allowance is measured at lifetime expected credit losses from initial recognition. For example, if a hospital provides medical services to an insurance company with 90-day credit terms, an invoice outstanding for only 30 days must still be included in the ECL assessment. The absence of overdue payments does not mean that credit risk is zero. However, the estimated allowance may be relatively small when historical collection performance and forward-looking information indicate a low probability of non-payment.
Hospital receivables require particular attention because their collection risks differ across customer groups. Self-paying patients may experience financial difficulties, while private insurance claims can involve coverage limitations, documentation requirements or disputed amounts. Corporate customers may face liquidity constraints, whereas government healthcare schemes may involve reimbursement verification, administrative delays and uncertainty over claim eligibility. Consequently, applying one ECL percentage to all hospital receivables may produce misleading results. Management should classify receivables according to shared credit risk characteristics and evaluate each group's historical collection experience.
A practical method is to develop an ECL provision matrix using receivable ageing and historical loss experience, adjusted for current conditions and reasonable forecasts of future economic circumstances. For example, assume a hospital has THB 20 million of receivables not yet overdue, THB 10 million overdue by 1–90 days and THB 5 million overdue by more than 90 days. If the hospital's supported lifetime loss rates are 0.5%, 2% and 15%, respectively, the resulting ECL allowances would be THB 100,000, THB 200,000 and THB 750,000, totalling THB 1.05 million. Importantly, THB 100,000 relates to receivables that have not yet become overdue. These rates are illustrative rather than prescribed accounting percentages.
The provision matrix should not rely exclusively on historical averages. Management must consider whether past collection patterns remain relevant and whether economic conditions, insurance settlement practices or changes in government reimbursement processes could affect future recoverability.
Significant receivables involving unusual disputes, financial difficulties or expected non-payment may require individual assessment instead of relying solely on portfolio-level loss rates. Under IFRS 9, ECL estimates should reflect probability-weighted outcomes, the time value of money where relevant, and reasonable and supportable information.
An important accounting distinction is the difference between ECL under IFRS 9 and revenue measurement under IFRS 15. If an insurer or government agency is not contractually required to reimburse the full amount billed because certain medical services are ineligible, the issue may concern the amount of revenue the hospital is entitled to recognise. Conversely, if the hospital has an enforceable right to consideration but faces a risk that the payer will not settle the obligation, credit impairment under IFRS 9 becomes relevant. Misclassifying these situations may overstate revenue, misstate impairment expenses or obscure the underlying cause of collection problems.
For auditors, hospital receivables should be evaluated through a combination of data analytics, substantive procedures and assessment of management's ECL methodology. Relevant evidence includes receivable ageing reports, historical collection records, subsequent cash receipts, insurance claim reconciliations, rejected reimbursement claims and direct confirmations where appropriate.
Auditors should also examine whether management has consistently applied loss rates, appropriately incorporated forward-looking information and separately evaluated material receivables with unusual collection risks. A hospital's assertion that a receivable remains within normal credit terms is not, by itself, sufficient evidence that no allowance is necessary.
For CFOs and audit committees, ECL should be viewed not merely as a year-end accounting adjustment but as an indicator of revenue quality and cash flow risk. Hospitals may report increasing patient volumes and revenue while operating cash flows deteriorate because receivables are collected more slowly or ultimately recovered at lower amounts. Regular monitoring of collection rates, disputed claims, overdue balances and ECL movements can therefore improve both financial reporting quality and working capital management.
In conclusion, the THG case demonstrates how uncertainty over medical receivable collections can significantly affect reported profitability. The broader lesson under TFRS 9 is that an ECL assessment begins when receivables are recognised, not when they become overdue. Reliable ECL estimates require appropriate customer segmentation, credible historical data and forward-looking assumptions. Ultimately, the objective is to ensure that financial statements reflect the cash flows the hospital can reasonably expect to recover, rather than simply the amounts originally billed.
ในเดือนพฤศจิกายน 2567 บริษัท ธนบุรี เฮลท์แคร์ กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) หรือ THG เปิดเผยผลประกอบการไตรมาส 3 ปี 2567 ซึ่งได้รับผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญจากการตั้งค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิตของลูกหนี้ค่ารักษาพยาบาล โดยบริษัทเปิดเผยในคำอธิบายและวิเคราะห์ผลการดำเนินงานว่า มีรายการผลกระทบจากการตั้งสำรองลูกหนี้ค่ารักษาพยาบาลภายใต้โครงการ UCEP COVID-19 ประมาณ 284 ล้านบาท และลูกหนี้การค้าอื่นที่ค้างชำระเป็นเวลานานอีกประมาณ 42 ล้านบาท ตามตัวเลขที่แสดงหลังผลกระทบภาษีเงินได้ รายการดังกล่าวเป็นหนึ่งในปัจจัยที่กระทบผลประกอบการและสะท้อนความเสี่ยงในการเรียกเก็บเงินของธุรกิจโรงพยาบาล
แม้กรณี THG จะเกี่ยวข้องกับลูกหนี้ที่ค้างชำระเป็นเวลานาน แต่ประเด็นสำคัญที่นักบัญชีและผู้สอบบัญชีควรทำความเข้าใจคือ **ลูกหนี้ที่ยังไม่เกินกำหนดชำระจำเป็นต้องตั้งค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิตหรือไม่?** ภายใต้มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 (TFRS 9) กิจการต้องประเมินผลขาดทุนด้านเครดิตที่คาดว่าจะเกิดขึ้น (Expected Credit Loss หรือ ECL) โดยไม่ต้องรอให้ลูกหนี้ผิดนัดชำระหรือมีปัญหาทางการเงินก่อน เพราะมาตรฐานต้องการให้งบการเงินสะท้อนความเสี่ยงในการไม่ได้รับชำระเงินตั้งแต่วันที่รับรู้ลูกหนี้
สำหรับลูกหนี้การค้าที่ไม่มีองค์ประกอบการจัดหาเงินที่มีนัยสำคัญ TFRS 9 ย่อหน้า 5.5.15 กำหนดให้ใช้วิธีอย่างง่าย โดยประเมินผลขาดทุนด้านเครดิตที่คาดว่าจะเกิดขึ้นตลอดอายุของลูกหนี้ตั้งแต่เริ่มแรก ตัวอย่างเช่น โรงพยาบาลให้เครดิตแก่บริษัทประกันสุขภาพ 90 วัน และ ณ วันสิ้นงวด ลูกหนี้เพิ่งออกใบแจ้งหนี้มาแล้ว 30 วัน แม้ยังไม่ครบกำหนดชำระก็ต้องรวมอยู่ในการประเมิน ECL เพราะการที่ลูกหนี้ยังไม่ผิดนัดไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีโอกาสเกิดผลขาดทุนในอนาคต อย่างไรก็ตาม หากข้อมูลสนับสนุนว่าความเสี่ยงต่ำ ค่าเผื่อที่ต้องรับรู้อาจมีจำนวนเล็กน้อยได้
ธุรกิจโรงพยาบาลมีลักษณะพิเศษเนื่องจากมีลูกหนี้หลายกลุ่มที่มีความเสี่ยงแตกต่างกัน เช่น ผู้ป่วยที่ชำระค่ารักษาพยาบาลด้วยตนเอง บริษัทประกันสุขภาพ บริษัทคู่สัญญา และหน่วยงานภาครัฐ ลูกหนี้ผู้ป่วยทั่วไปอาจมีความเสี่ยงจากความสามารถในการชำระหนี้ ขณะที่ลูกหนี้บริษัทประกันอาจมีปัญหาเรื่องเงื่อนไขความคุ้มครองหรือเอกสารประกอบการเรียกร้องค่าสินไหม ส่วนลูกหนี้ภาครัฐอาจเกี่ยวข้องกับความล่าช้าในการตรวจสอบสิทธิและการเบิกจ่าย ดังนั้น การใช้อัตรา ECL เดียวกันกับลูกหนี้ทุกประเภทอาจไม่สะท้อนความเสี่ยงที่แท้จริง โรงพยาบาลจึงควรแบ่งกลุ่มลูกหนี้ตามลักษณะความเสี่ยงด้านเครดิตที่ใกล้เคียงกัน
วิธีการคำนวณ ECL ที่เหมาะสมสำหรับลูกหนี้จำนวนมากคือการจัดทำตารางประมาณการผลขาดทุนด้านเครดิต หรือ Provision Matrix โดยนำข้อมูลอายุลูกหนี้ ประวัติการรับชำระเงิน และผลขาดทุนที่เกิดขึ้นจริงในอดีตมาวิเคราะห์เพื่อกำหนดอัตราผลขาดทุน จากนั้นปรับด้วยข้อมูลปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต ตัวอย่างเช่น สมมติว่าโรงพยาบาลมีลูกหนี้ที่ยังไม่เกินกำหนดชำระ 20 ล้านบาท ลูกหนี้เกินกำหนด 1–90 วัน จำนวน 10 ล้านบาท และลูกหนี้เกินกำหนดมากกว่า 90 วัน จำนวน 5 ล้านบาท หากข้อมูลสนับสนุนอัตราผลขาดทุนตลอดอายุลูกหนี้เท่ากับ 0.5%, 2% และ 15% ตามลำดับ โรงพยาบาลจะต้องรับรู้ค่าเผื่อจำนวน 100,000 บาท 200,000 บาท และ 750,000 บาท รวม 1.05 ล้านบาท โดยจะเห็นว่าแม้ลูกหนี้ 20 ล้านบาทแรกยังไม่เกินกำหนดชำระ ก็ยังมีค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิตจำนวน 100,000 บาท ทั้งนี้ อัตราดังกล่าวเป็นเพียงตัวเลขสมมติ ไม่ใช่อัตรามาตรฐานที่โรงพยาบาลทุกแห่งต้องใช้
การประเมิน ECL ไม่ควรอาศัยเพียงอายุลูกหนี้หรืออัตราหนี้สูญในอดีต แต่ต้องพิจารณาว่าประสบการณ์ในอดีตยังสะท้อนสถานการณ์ปัจจุบันได้เหมาะสมหรือไม่ เช่น การเปลี่ยนแปลงกระบวนการจ่ายเงินของบริษัทประกัน ความล่าช้าในการเบิกจ่ายจากหน่วยงานรัฐ หรือภาวะเศรษฐกิจที่อาจกระทบความสามารถในการชำระหนี้ของผู้ป่วย นอกจากนี้ ลูกหนี้รายใหญ่ที่มีข้อพิพาทหรือมีความเสี่ยงผิดปกติควรได้รับการประเมินเป็นรายกรณี โดยไม่พึ่งพาอัตราเฉลี่ยของลูกหนี้ทั้งหมดเพียงอย่างเดียว
ประเด็นสำคัญอีกประการหนึ่งคือการแยกความแตกต่างระหว่างการปรับลดรายได้ตาม TFRS 15 กับการตั้งค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิตตาม TFRS 9 หากโรงพยาบาลไม่มีสิทธิได้รับค่ารักษาพยาบาลเต็มจำนวนตามเงื่อนไขของสัญญาหรือหลักเกณฑ์การเบิกจ่าย ปัญหาดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับการวัดมูลค่ารายได้ตั้งแต่แรก แต่หากโรงพยาบาลมีสิทธิเรียกร้องเงินตามสัญญาแล้ว ทว่ามีความเสี่ยงที่ผู้ชำระเงินจะไม่สามารถจ่ายได้ครบถ้วน จึงเป็นประเด็นการด้อยค่าของลูกหนี้ตาม TFRS 9 การแยกสองกรณีนี้อย่างถูกต้องช่วยป้องกันการแสดงรายได้หรือค่าใช้จ่ายผิดประเภท และทำให้ผู้ใช้งบการเงินเข้าใจสาเหตุของปัญหาการเรียกเก็บเงินได้ชัดเจนขึ้น
สำหรับผู้สอบบัญชี การตรวจสอบ ECL ของโรงพยาบาลควรเริ่มจากการประเมินความน่าเชื่อถือของรายงานอายุลูกหนี้และข้อมูลประวัติการเก็บเงิน จากนั้นจึงตรวจสอบวิธีแบ่งกลุ่มลูกหนี้ การคำนวณอัตราผลขาดทุน และสมมติฐานที่ฝ่ายบริหารใช้ประกอบการประมาณการ หลักฐานสำคัญอาจรวมถึงการรับชำระเงินหลังวันสิ้นงวด หนังสือยืนยันยอด เอกสารกระทบยอดการเรียกเก็บค่ารักษาพยาบาล และข้อมูลการปฏิเสธการจ่ายเงินจากบริษัทประกันหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยผู้สอบบัญชีควรให้ความสำคัญกับลูกหนี้รายใหญ่ที่มีความเสี่ยงเป็นพิเศษ และไม่ยอมรับข้อสรุปว่าไม่ต้องตั้งค่าเผื่อเพียงเพราะลูกหนี้ยังไม่เกินกำหนดชำระ
สำหรับ CFO และคณะกรรมการตรวจสอบ การประเมิน ECL ไม่ควรถูกมองเป็นเพียงรายการปรับปรุงบัญชี ณ วันสิ้นปี แต่ควรใช้เป็นเครื่องมือประเมินคุณภาพรายได้และความเสี่ยงด้านกระแสเงินสด เพราะโรงพยาบาลอาจมีรายได้และจำนวนผู้ป่วยเพิ่มขึ้น แต่กระแสเงินสดจากการดำเนินงานกลับลดลง หากการเรียกเก็บเงินล่าช้าหรือมีลูกหนี้ที่ไม่สามารถเรียกเก็บได้เต็มจำนวน การติดตามอัตราการเก็บเงิน ข้อพิพาทเกี่ยวกับค่ารักษาพยาบาล และการเปลี่ยนแปลงค่าเผื่อ ECL อย่างสม่ำเสมอจึงมีความสำคัญต่อการบริหารเงินทุนหมุนเวียนและความน่าเชื่อถือของงบการเงิน
บทสรุป กรณี THG สะท้อนให้เห็นว่าความไม่แน่นอนในการเรียกเก็บค่ารักษาพยาบาลสามารถส่งผลกระทบต่อกำไรของโรงพยาบาลอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่หลักการของ TFRS 9 กำหนดให้กิจการประเมินผลขาดทุนด้านเครดิตตั้งแต่วันที่รับรู้ลูกหนี้ ไม่ใช่รอจนกว่าลูกหนี้จะผิดนัดชำระ ดังนั้น การประเมิน ECL ที่มีคุณภาพต้องอาศัยข้อมูลที่น่าเชื่อถือ การแบ่งกลุ่มลูกหนี้อย่างเหมาะสม และการประมาณการที่คำนึงถึงอนาคต เพื่อให้งบการเงินสะท้อนจำนวนเงินที่โรงพยาบาลคาดว่าจะได้รับจริง ไม่ใช่เพียงจำนวนเงินที่บันทึกเป็นรายได้หรือออกใบแจ้งหนี้แล้วเท่านั้น
