The accounting problems at Nidec Corporation, one of Japan’s largest electric-motor manufacturers, developed gradually rather than emerging from a single accounting error. The case evolved from initial concerns involving overseas subsidiaries into a group-wide accounting investigation, an auditor’s disclaimer of opinion, regulatory intervention and ultimately a broader examination of the company’s governance, internal controls and corporate culture.
The first warning signs became visible in mid-2025. While Nidec was already investigating transactions involving an Italian subsidiary, its Audit and Supervisory Committee was informed on 22 July 2025 of suspected inappropriate accounting at a Chinese subsidiary. Subsequent internal work suggested that the issue might extend beyond one entity and could involve decisions concerning the timing of asset write-downs. As the potential scope widened, Nidec established an independent Third-Party Committee on 3 September 2025 to investigate the accounting issues, identify their causes and recommend measures to prevent recurrence.
The uncertainty soon affected the external audit. On 26 September 2025, Nidec’s auditor issued a disclaimer of opinion on the financial statements for the year ended 31 March 2025. Because the investigation remained incomplete and the possible financial effects could be both material and pervasive, the auditor was unable to obtain sufficient appropriate audit evidence to support an opinion.
Regulatory consequences followed. Effective 28 October 2025, the Tokyo Stock Exchange designated Nidec as a Security on Special Alert, signalling that substantial improvements were required in the company’s internal management system. Nidec subsequently began a broad remediation programme covering financial reporting, accounting controls, internal audit, governance, compliance and corporate culture.
The scale of the issue became clearer in early 2026. On 3 March 2026, Nidec disclosed that approximately ¥250 billion of goodwill and fixed assets, primarily associated with the automotive business, could require further impairment review. Investigative findings also pointed to intense pressure from senior management for business units to achieve profit targets as an important factor behind inappropriate accounting practices.
The final Third-Party Committee report, received on 17 April 2026, identified numerous accounting practices across the Group that had the effect of protecting reported profit. These included delays in recognising inventory write-downs, the use of optimistic future plans to avoid asset impairment, capitalisation of expenditures that should have been expensed, inappropriate treatment of provisions and subsidies, and insufficient allowances against doubtful loans or receivables.
Although these accounting treatments affected different parts of the financial statements, their economic direction was remarkably similar: expenses and losses were deferred, reduced or avoided, while reported earnings were preserved. This pattern was important because it suggested that the issue was not simply a collection of unrelated technical accounting errors. The investigation instead identified excessive performance pressure, unrealistic targets and weak challenge from accounting, internal audit and governance functions as important underlying causes.
Nidec responded by announcing a revised improvement plan on 27 April 2026, while the Tokyo Stock Exchange imposed a ¥91.2 million listing-agreement violation penalty on 30 April 2026. Nevertheless, the financial-reporting consequences continued beyond the completion of the independent investigation. During June and August 2026, Nidec continued to work through prior-period corrections, impairment assessments and delayed financial reporting. As of late August 2026, the company remained subject to special regulatory monitoring while corrective measures were still being implemented.
From an accounting perspective, the case illustrates how pressure to achieve profit targets can influence multiple accounting judgments at the same time. Inventory valuation is one example. Under IAS 2, or TAS 2 in the Thai context, inventory must not be carried above net realisable value. However, estimating future usage, sales prospects and obsolescence requires judgment. When recognising a write-down would cause a business unit to miss its target, management may become more inclined to conclude that slow-moving inventory will eventually be used or sold. The accounting requirement has not changed, but the neutrality of the assumptions may have deteriorated.
The same risk becomes more significant in impairment testing under IAS/TAS 36. Recoverable amount may depend heavily on forecasts of future revenue, margins, projects and cash flows. When management is under intense performance pressure, a forecast intended to represent what the business is realistically expected to achieve can gradually become a forecast of what management needs the business to achieve in order to avoid impairment. The potential reassessment of approximately ¥250 billion of goodwill and fixed assets demonstrates how significant this judgmental risk can become.
For this reason, an approved management budget should not automatically be treated as objective audit evidence. Under TSA 540, the auditor should compare management forecasts with historical accuracy, subsequent actual performance, external market information and other independently supportable assumptions. If the same management team preparing the forecast is also under strong pressure to meet that forecast, the risk of management bias necessarily becomes more relevant.
Capitalisation provides another way in which earnings pressure can affect financial reporting. Expenditure recognised immediately as an expense reduces current-period profit in full, while expenditure classified as an asset affects earnings gradually through depreciation or amortisation. The auditor therefore needs to determine whether the expenditure genuinely created or enhanced an economic resource that satisfies the relevant recognition criteria. An invoice and evidence of payment prove that expenditure occurred; they do not prove that the expenditure qualifies as an asset.
Provisions, subsidies and credit-loss allowances involve similar judgment. Reversing a provision, recognising a subsidy earlier or assuming that a financially weak borrower will repay can all improve current-period earnings. Each judgment may appear individually supportable. However, when several estimates across unrelated accounts repeatedly move in the direction necessary to achieve the profit target, the auditor should consider whether the pattern indicates management bias across the financial statements as a whole.
This is where the accounting issues connect directly with TSA 240 and TSA 315. A demanding budget does not itself constitute fraud. The risk increases when organisational culture communicates that failure to achieve the target is unacceptable and accounting personnel are implicitly expected to solve the difference between actual performance and management expectations.
At that point, the effectiveness of the control environment becomes critical. A company may have detailed accounting manuals, approval matrices and formal internal controls, but if accountants and internal auditors cannot challenge senior management, those controls may be substantially weaker in practice than they appear on paper. Corporate culture can therefore affect the reliability of accounting information just as materially as the design of individual controls.
For the auditor, professional skepticism must consequently be demonstrated through actual audit behaviour. Forecasts that are consistently optimistic should be compared with subsequent results. Assets that narrowly avoid impairment over several years should receive greater scrutiny. Accounting treatments that happen to produce exactly the earnings needed to meet a target require stronger supporting evidence. Where information provided by management becomes questionable, the auditor should increase reliance on independent evidence, expand journal-entry testing and consider retrospective reviews of previous estimates.
The auditor’s disclaimer of opinion on Nidec’s March 2025 financial statements also illustrates an important reporting principle. A disclaimer is not required merely because serious accounting problems exist. It becomes appropriate when the auditor cannot obtain sufficient appropriate audit evidence and the possible effects of unresolved matters may be both material and pervasive. In Nidec’s case, the investigation was incomplete and the potential effects extended across numerous entities and accounting areas, leaving the auditor without an adequate evidential basis for an opinion.
Viewed as a whole, the Nidec case demonstrates how financial-reporting risk can develop progressively. Unrealistic targets can create organisational pressure; organisational pressure can influence accounting judgments; biased judgments across several accounts can reduce the reliability of management information; and once that information becomes less reliable, the difficulty of obtaining sufficient appropriate audit evidence increases substantially.
The lesson is therefore not that budgets or profit targets are inherently dangerous. Strong organisations need ambitious goals. The critical distinction is between management telling employees to improve the underlying business so that the target can be achieved and creating a culture in which the accounting numbers themselves are expected to reach the target regardless of economic reality.
For CFOs, Audit Committees and auditors, one of the most revealing fraud-risk questions may therefore not be simply:
“Did the company achieve its budget?”
but rather:
“What happens inside the organisation when someone tells senior management that the budget cannot realistically be achieved?”
The answer may reveal more about financial-reporting integrity, management bias and fraud risk than the budget variance itself.
ปัญหาทางบัญชีของ Nidec Corporation ผู้ผลิตมอเตอร์รายใหญ่ของญี่ปุ่นไม่ได้เริ่มต้นจากรายการบัญชีผิดพลาดขนาดใหญ่เพียงรายการเดียว แต่ค่อย ๆ พัฒนาจากข้อสงสัยในบริษัทย่อยต่างประเทศ ไปสู่การสอบสวนทางบัญชีทั้งกลุ่ม การไม่แสดงความเห็นของผู้สอบบัญชี การเข้ามาดำเนินการของตลาดหลักทรัพย์ และท้ายที่สุดกลายเป็นประเด็นเกี่ยวกับธรรมาภิบาล ระบบควบคุมภายใน และวัฒนธรรมองค์กรของบริษัทโดยตรง
สัญญาณเริ่มปรากฏชัดในช่วง กลางปี 2568 ขณะที่ Nidec กำลังตรวจสอบธุรกรรมบางรายการของบริษัทย่อยในอิตาลี ต่อมาเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2568 คณะกรรมการตรวจสอบและกำกับได้รับแจ้งข้อสงสัยเกี่ยวกับการบันทึกบัญชีที่ไม่เหมาะสมในบริษัทย่อยแห่งหนึ่งในจีน การตรวจสอบภายในที่ตามมาทำให้บริษัทเริ่มสงสัยว่าปัญหาอาจไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกิจการเดียว และอาจรวมถึงการใช้วิจารณญาณเกี่ยวกับช่วงเวลาที่ควรลดมูลค่าของสินทรัพย์ด้วย เมื่อขอบเขตของข้อสงสัยกว้างขึ้น บริษัทจึงตั้งคณะกรรมการอิสระจากภายนอกเมื่อวันที่ 3 กันยายน 2568 เพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริง วิเคราะห์สาเหตุ และเสนอแนวทางป้องกันไม่ให้เกิดเหตุซ้ำ
ความไม่แน่นอนดังกล่าวส่งผลต่อรายงานผู้สอบบัญชีอย่างรวดเร็ว เมื่อวันที่ 26 กันยายน 2568 ผู้สอบบัญชี ไม่แสดงความเห็นต่องบการเงินสำหรับปีสิ้นสุดวันที่ 31 มีนาคม 2568 เนื่องจากการสอบสวนยังไม่เสร็จสิ้น ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่องบการเงินมีโอกาสทั้งมีสาระสำคัญและแพร่หลาย และผู้สอบบัญชีไม่สามารถได้หลักฐานที่เหมาะสมอย่างเพียงพอสำหรับใช้เป็นฐานในการแสดงความเห็น
ต่อมาเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2568 ตลาดหลักทรัพย์โตเกียวกำหนดให้ Nidec เป็น หลักทรัพย์ที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ สะท้อนว่าระบบบริหารและควบคุมภายในของบริษัทต้องได้รับการปรับปรุงอย่างมีนัยสำคัญ บริษัทจึงเริ่มดำเนินการแก้ไขในวงกว้าง ตั้งแต่ระบบรายงานทางการเงิน การควบคุมทางบัญชี การตรวจสอบภายใน การกำกับดูแล การปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ไปจนถึงวัฒนธรรมองค์กร
ขนาดของปัญหาชัดเจนขึ้นในช่วงต้นปี 2569 เมื่อวันที่ 3 มีนาคม 2569 Nidec เปิดเผยว่าค่าความนิยมและสินทรัพย์ถาวรประมาณ 250,000 ล้านเยน ซึ่งส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับธุรกิจยานยนต์ อาจต้องถูกนำกลับมาพิจารณาการด้อยค่าเพิ่มเติม ขณะเดียวกัน ผลการสอบสวนเริ่มชี้ให้เห็นว่าแรงกดดันอย่างหนักจากผู้บริหารระดับสูงที่ต้องการให้หน่วยธุรกิจทำกำไรตามเป้าหมาย เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดวิธีบัญชีที่ไม่เหมาะสม
ภาพของปัญหาชัดเจนขึ้นอีกเมื่อคณะกรรมการอิสระส่งรายงานฉบับสุดท้ายเมื่อวันที่ 17 เมษายน 2569 โดยพบวิธีบัญชีที่ไม่เหมาะสมหลายรูปแบบในกิจการต่าง ๆ ของกลุ่ม ตั้งแต่การไม่ลดมูลค่าสินค้าคงเหลือ การใช้ประมาณการในอนาคตที่มองโลกในแง่ดีเพื่อหลีกเลี่ยงการด้อยค่าสินทรัพย์ การบันทึกรายจ่ายบางประเภทเป็นสินทรัพย์ การจัดการประมาณการหนี้สินและเงินอุดหนุนอย่างไม่เหมาะสม ไปจนถึงการตั้งค่าเผื่อสำหรับเงินให้กู้หรือลูกหนี้บางรายการไม่เพียงพอ
แม้วิธีบัญชีเหล่านี้จะกระทบบัญชีคนละประเภท แต่ผลทางเศรษฐกิจกลับคล้ายกัน คือ ทำให้ค่าใช้จ่ายหรือผลขาดทุนถูกเลื่อน ลด หรือหลีกเลี่ยง ขณะที่กำไรของงวดปัจจุบันได้รับการรักษาไว้ สิ่งนี้ทำให้คณะกรรมการไม่ได้มองเหตุการณ์ดังกล่าวเป็นเพียงข้อผิดพลาดทางเทคนิคทางบัญชีหลายเรื่องที่เกิดขึ้นแยกกัน แต่เชื่อมโยงไปถึงแรงกดดันด้านผลประกอบการที่มากเกินควร เป้าหมายที่ไม่สมจริง และกลไกถ่วงดุลจากฝ่ายบัญชี การตรวจสอบภายใน และการกำกับดูแลที่ไม่มีประสิทธิผลเพียงพอ
Nidec จึงประกาศแผนปรับปรุงฉบับใหม่เมื่อวันที่ 27 เมษายน 2569 และในวันที่ 30 เมษายน 2569 ตลาดหลักทรัพย์โตเกียวเรียกเก็บค่าปรับจากการฝ่าฝืนข้อกำหนดการจดทะเบียนจำนวน 91.2 ล้านเยน อย่างไรก็ตาม ผลกระทบทางการเงินยังไม่ได้ยุติลง บริษัทต้องใช้เวลาต่อเนื่องในช่วงเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม 2569 เพื่อพิจารณาการแก้ไขข้อมูลย้อนหลัง การด้อยค่าของสินทรัพย์ และผลกระทบอื่นที่เกี่ยวข้อง และ ณ ปลายเดือนสิงหาคม 2569 บริษัทยังคงอยู่ภายใต้การติดตามเป็นพิเศษและอยู่ระหว่างดำเนินมาตรการแก้ไข
ในเชิงบัญชี กรณี Nidec แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า แรงกดดันจากเป้ากำไรสามารถไหลเข้าไปอยู่ในวิจารณญาณทางบัญชีหลายเรื่องพร้อมกันได้
สินค้าคงเหลือเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพได้ง่าย ตาม TAS 2 กิจการต้องไม่แสดงมูลค่าสินค้าสูงกว่ามูลค่าสุทธิที่จะได้รับ แต่การพิจารณาว่าสินค้ายังสามารถใช้หรือขายได้ในอนาคตหรือไม่นั้นต้องอาศัยวิจารณญาณ หากการตั้งผลขาดทุนจากการลดมูลค่าจะทำให้หน่วยธุรกิจพลาดเป้ากำไร ฝ่ายบริหารย่อมมีแรงจูงใจมากขึ้นที่จะเชื่อว่าสินค้าที่เคลื่อนไหวช้ายังสามารถนำไปใช้หรือขายได้ในอนาคต มาตรฐานบัญชีไม่ได้เปลี่ยน แต่ ความเป็นกลางของสมมติฐานอาจเปลี่ยนไป
ปัญหาเดียวกันมีความสำคัญมากขึ้นในการทดสอบการด้อยค่าตาม TAS 36 เพราะมูลค่าที่คาดว่าจะได้รับคืนอาจขึ้นอยู่กับประมาณการยอดขาย อัตรากำไร โครงการใหม่ และกระแสเงินสดอีกหลายปี หากฝ่ายบริหารถูกกดดันให้รักษากำไร ประมาณการที่ควรสะท้อนว่า “ธุรกิจมีแนวโน้มทำได้จริงเท่าใด” อาจค่อย ๆ กลายเป็นตัวเลขว่า “ธุรกิจจำเป็นต้องทำได้เท่าใดเพื่อไม่ให้เกิดการด้อยค่า”
ด้วยเหตุนี้ งบประมาณที่ผู้บริหารอนุมัติแล้วจึงไม่ได้เป็นหลักฐานที่เป็นกลางโดยอัตโนมัติ ภายใต้ TSA 540 ผู้สอบบัญชีต้องเปรียบเทียบประมาณการกับความแม่นยำในอดีต ผลการดำเนินงานที่เกิดขึ้นจริง ข้อมูลตลาด และหลักฐานจากแหล่งอื่นที่เป็นอิสระ โดยเฉพาะเมื่อผู้จัดทำประมาณการเป็นบุคคลเดียวกับผู้ที่กำลังเผชิญแรงกดดันให้ต้องทำกำไรตามตัวเลขดังกล่าว
การบันทึกรายจ่ายเป็นสินทรัพย์ก็มีแรงจูงใจคล้ายกัน รายจ่ายที่บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายจะลดกำไรทันที แต่หากถูกนำไปบันทึกเป็นสินทรัพย์ ผลกระทบต่อกำไรจะถูกกระจายไปในอนาคตผ่านค่าเสื่อมราคาหรือค่าตัดจำหน่าย ดังนั้น การมีใบแจ้งหนี้และหลักฐานการจ่ายเงินพิสูจน์ได้เพียงว่ารายจ่ายเกิดขึ้นจริง แต่ยังไม่ได้พิสูจน์ว่ารายจ่ายนั้น เข้าเกณฑ์รับรู้เป็นสินทรัพย์
ผู้สอบบัญชีจึงต้องกลับไปพิจารณาเนื้อหาทางเศรษฐกิจของรายการ ว่ารายจ่ายดังกล่าวสร้างหรือเพิ่มทรัพยากรที่ก่อให้เกิดประโยชน์ทางเศรษฐกิจในอนาคตจริงหรือไม่ และเข้าเงื่อนไขการรับรู้ตามมาตรฐานที่เกี่ยวข้องหรือไม่
ประมาณการหนี้สิน เงินอุดหนุน และค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิตก็มีลักษณะเดียวกัน การกลับรายการประมาณการช่วยลดค่าใช้จ่าย การรับรู้เงินอุดหนุนสามารถช่วยเพิ่มผลกำไร ขณะที่การประเมินว่าลูกหนี้หรือผู้กู้ที่มีปัญหายังสามารถชำระได้อาจช่วยเลื่อนการรับรู้ผลขาดทุนออกไป แต่ละรายการอาจมีเหตุผลทางบัญชีสนับสนุนได้เมื่อมองแยกกัน อย่างไรก็ตาม หาก หลายประมาณการพร้อมกันล้วนเปลี่ยนไปในทิศทางที่ช่วยให้กำไรเข้าใกล้เป้าหมาย ผู้สอบบัญชีต้องพิจารณาว่าอาจเกิดความลำเอียงของฝ่ายบริหารในระดับงบการเงินโดยรวม
จุดนี้เชื่อมโดยตรงกับ TSA 240 และ TSA 315 การตั้งเป้ากำไรที่ท้าทายไม่ได้หมายถึงการทุจริต แต่ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นเมื่อวัฒนธรรมองค์กรส่งสัญญาณว่าการพลาดเป้าเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ และฝ่ายบัญชีถูกคาดหวังให้ช่วยลดช่องว่างระหว่างผลการดำเนินงานจริงกับตัวเลขที่ฝ่ายบริหารต้องการ
เมื่อถึงจุดนั้น สภาพแวดล้อมการควบคุม จะมีความสำคัญอย่างมาก บริษัทอาจมีคู่มือบัญชี ขั้นตอนอนุมัติ และระบบควบคุมที่ดูครบถ้วน แต่หากนักบัญชีและผู้ตรวจสอบภายในไม่สามารถคัดค้านผู้บริหารระดับสูงได้ ระบบควบคุมที่ดูแข็งแรงบนกระดาษอาจอ่อนแอกว่าที่เห็นอย่างมากในทางปฏิบัติ
สำหรับผู้สอบบัญชี ความสงสัยเยี่ยงผู้ประกอบวิชาชีพจึงต้องสะท้อนออกมาเป็นการปฏิบัติจริง หากประมาณการมองโลกในแง่ดีต่อเนื่อง ต้องเปรียบเทียบกับผลที่เกิดขึ้นจริง หากสินทรัพย์หลีกเลี่ยงการด้อยค่าได้อย่างหวุดหวิดหลายปี ต้องตรวจสมมติฐานให้ลึกขึ้น และหากวิธีบัญชีบางอย่างบังเอิญช่วยให้กำไรถึงเป้าพอดี ผู้สอบบัญชีก็ต้องหาหลักฐานที่มีน้ำหนักมากกว่าปกติ
เมื่อความน่าเชื่อถือของข้อมูลจากฝ่ายบริหารถูกตั้งคำถาม วิธีการหาหลักฐานก็ต้องเปลี่ยนตาม ผู้สอบบัญชีอาจต้องเพิ่มหลักฐานจากแหล่งภายนอก ขยายการตรวจรายการบัญชี ตรวจย้อนกลับประมาณการในอดีต และให้ความสำคัญกับข้อมูลที่ไม่สอดคล้องกับคำอธิบายของฝ่ายบริหารมากขึ้น
การที่ผู้สอบบัญชีของ Nidec ไม่แสดงความเห็น ต่องบปีสิ้นสุดเดือนมีนาคม 2568 ยังให้บทเรียนเกี่ยวกับรายงานผู้สอบบัญชีด้วย การไม่แสดงความเห็นไม่ได้เกิดเพียงเพราะบริษัทมีปัญหาทางบัญชีร้ายแรง แต่เกิดเมื่อผู้สอบบัญชี ไม่สามารถได้หลักฐานที่เหมาะสมอย่างเพียงพอ และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากเรื่องที่ยังไม่สามารถหาข้อสรุปได้อาจทั้งมีสาระสำคัญและแพร่หลาย
ในกรณี Nidec การสอบสวนยังไม่เสร็จสิ้นและปัญหาที่อาจเกิดขึ้นกระจายอยู่ในหลายกิจการและหลายบัญชี จึงยังไม่มีฐานหลักฐานเพียงพอให้ผู้สอบบัญชีสามารถแสดงความเห็นต่องบการเงินได้อย่างเหมาะสม
หากมองภาพรวม กรณีนี้แสดงให้เห็นเส้นทางความเสี่ยงที่ต่อเนื่องว่า เป้าหมายที่สูงเกินจริงสามารถสร้างแรงกดดันต่อองค์กร แรงกดดันสามารถไหลเข้าไปอยู่ในวิจารณญาณทางบัญชี เมื่อวิจารณญาณหลายเรื่องถูกผลักไปในทิศทางเพิ่มกำไร ความน่าเชื่อถือของข้อมูลย่อมลดลง และเมื่อข้อมูลจากฝ่ายบริหารเองเริ่มไม่น่าเชื่อถือ ความยากในการหาหลักฐานการสอบบัญชีที่เหมาะสมอย่างเพียงพอก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย
บทเรียนจาก Nidec จึงไม่ได้อยู่ที่ว่าองค์กรไม่ควรตั้งงบประมาณหรือเป้าหมายที่ท้าทาย แต่ต้องรักษาเส้นแบ่งระหว่าง การบริหารธุรกิจให้ดีขึ้นเพื่อทำกำไรให้ถึงเป้า กับ การทำให้ตัวเลขบัญชีถึงเป้าโดยไม่สนใจความเป็นจริงทางเศรษฐกิจ
สำหรับ CFO คณะกรรมการตรวจสอบ และผู้สอบบัญชี คำถามที่อาจมีประโยชน์มากที่สุดในการประเมินความเสี่ยงจากการทุจริตจึงไม่ใช่เพียง
“บริษัททำกำไรได้ตามงบประมาณหรือไม่?”
แต่ควรถามว่า
“ในองค์กรนี้เกิดอะไรขึ้นกับคนที่กล้าบอกผู้บริหารว่า เป้ากำไรนี้ไม่สามารถทำได้จริง?”
คำตอบของคำถามนี้อาจสะท้อน วัฒนธรรมองค์กร คุณภาพของระบบควบคุม ความลำเอียงของฝ่ายบริหาร และความเสี่ยงจากการทุจริตทางบัญชี ได้มากกว่าตัวเลขผลต่างระหว่างงบประมาณกับผลจริงเสียอีก
