Auditing an entity operating in a hyperinflationary economy requires more than increasing sample sizes or checking foreign exchange calculations. Hyperinflation can affect almost every part of the financial statements, including revenue, costs, inventory, fixed assets, borrowings, taxes, impairment, cash flow forecasts, foreign currency translation, and going concern. The auditor should therefore address the issue from the planning and risk assessment stage.
The first step is to determine the entity’s functional currency under IAS 21. IAS 29 applies when the entity’s functional currency is the currency of a hyperinflationary economy, not merely because the entity is incorporated or operates in that country. The auditor should review management’s functional currency assessment by considering the currency that mainly influences selling prices, labour and operating costs, financing, and cash receipts.
The auditor must then assess whether the economy is hyperinflationary. IAS 29 does not establish one absolute numerical threshold. Relevant indicators include the population preferring to hold wealth in non-monetary assets or a stable foreign currency, prices being quoted in a stable currency, credit sales incorporating expected losses in purchasing power, wages and prices being linked to a price index, and cumulative inflation over three years approaching or exceeding 100%. The auditor should evaluate both quantitative and qualitative indicators and compare management’s conclusion with reliable information from central banks, government statistical agencies, and other authoritative economic sources. (IFRS Foundation)
Where IAS 29 applies, the financial statements must be restated into the measuring unit current at the reporting date. Non-monetary assets, equity balances, income, and expenses generally require adjustment using an appropriate general price index, while monetary assets and liabilities are not restated because they are already expressed in current monetary units.
The gain or loss arising from the entity’s net monetary position must be recognised in profit or loss. Comparative information must also be presented in the measuring unit current at the reporting date. IFRIC 7 provides additional guidance for the first reporting period in which an entity applies the hyperinflationary restatement approach. (IFRS Foundation)
During audit planning, the auditor should understand how management performs the restatement. Many accounting systems do not automatically apply IAS 29, so the calculation may be prepared through spreadsheets or consolidation adjustments. The auditor should assess whether the system captures the original transaction date, acquisition date of assets, historical equity contributions, inventory purchase dates, and other information needed to apply the price index correctly. Heavy reliance on manual spreadsheets increases the risks of formula errors, incomplete populations, inconsistent indices, unauthorised adjustments, and management bias.
The audit approach should include testing the reliability and relevance of the general price index, independently recalculating material restatement adjustments, examining the classification of monetary and non-monetary items, testing the dates from which indices are applied, and recalculating the net monetary gain or loss. The auditor should also reconcile the inflation-adjusted trial balance to the financial statements and verify that the restatement is completed before translating the foreign operation into the group’s presentation currency under IAS 21. Evidence obtained from government or central-bank inflation data should still be evaluated for relevance and reliability in accordance with audit evidence requirements. (ACPRO Standard)
Foreign exchange rates may create a separate significant risk. Hyperinflationary countries may have exchange controls, multiple official rates, limited access to foreign currency, or significant differences between official and observable market rates. The auditor should understand which rate management uses, whether the currency is genuinely exchangeable at that rate, and whether the entity can actually convert or remit funds.
Amendments to IAS 21 on Lack of Exchangeability, effective for annual periods beginning on or after 1 January 2025, require entities to assess whether a currency is exchangeable and to estimate an appropriate spot rate and provide additional disclosures when it is not. (IFRS Foundation)
Several other accounting standards may require special attention. IAS 2 is relevant because rapidly changing prices may distort inventory costing and net realisable value. IAS 16 affects the restatement and depreciation of property, plant and equipment. IAS 36 and IFRS 9 require careful assessment of impairment using cash flows, discount rates, inflation assumptions, and foreign exchange forecasts. IAS 12 may become complex because the tax bases of assets and liabilities may not be adjusted in the same manner as their accounting carrying amounts. IAS 37 and IFRS 13 are also important where provisions or fair values rely on highly uncertain economic assumptions.
From an audit standards perspective, ISA 315 requires the auditor to understand the entity, its environment, systems, and the economic factors creating risks of material misstatement. ISA 330 requires audit responses that are directly linked to those assessed risks. ISA 540 is particularly relevant to impairment, fair value, expected credit losses, provisions, discount rates, and other estimates affected by inflation and currency instability. (IAASB)
Where the entity is a foreign subsidiary of a multinational group, the group auditor should not treat hyperinflation accounting as a routine component adjustment. Under ISA 600, the group team should provide clear instructions to the component auditor regarding IAS 29, the price index, exchange rates, component materiality, required procedures, and reporting of exceptions. The group auditor may need greater involvement in the component auditor’s planning, review of working papers, and evaluation of consolidation adjustments. (IAASB)
Going concern should also receive increased attention. Rapid inflation may create shortages of working capital, difficulties in replacing inventory or fixed assets, breaches of loan covenants, restrictions on dividend or cash remittances, and an inability to obtain foreign currency for imports or debt repayment. The auditor should challenge whether management’s cash flow forecast uses internally consistent assumptions for inflation, selling prices, wages, exchange rates, interest rates, and funding availability. ISA 570 requires the auditor to evaluate management’s going concern assessment and the adequacy of related disclosures. The revised ISA 570 becomes effective for audits of periods beginning on or after 15 December 2026. (IAASB)
In summary, auditing an entity in a hyperinflationary economy requires early planning, reliable economic data, specialist knowledge, strong group-audit coordination, and extensive professional scepticism. The auditor must understand not only whether IAS 29 has been applied, but also whether the underlying price index, exchange rate, transaction data, estimates, disclosures, and consolidation process are complete and reasonable.
การตรวจสอบกิจการที่ดำเนินธุรกิจในประเทศที่มีภาวะเงินเฟ้อรุนแรงไม่ใช่เพียงการเพิ่มขนาดตัวอย่างหรือทดสอบการแปลงค่าเงินตราต่างประเทศเท่านั้น เพราะเงินเฟ้อรุนแรงอาจกระทบเกือบทุกส่วนของงบการเงิน ตั้งแต่รายได้ ต้นทุน สินค้าคงเหลือ สินทรัพย์ถาวร เงินกู้ ภาษี การด้อยค่า ประมาณการทางบัญชี กระแสเงินสด และความสามารถในการดำเนินงานต่อเนื่อง ผู้สอบบัญชีจึงควรนำประเด็นนี้มาพิจารณาตั้งแต่ช่วงวางแผนและประเมินความเสี่ยง
ขั้นตอนแรกคือการพิจารณาสกุลเงินที่ใช้ในการดำเนินงานตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 21 เพราะมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 29 ใช้เมื่อสกุลเงินที่ใช้ในการดำเนินงานของกิจการเป็นสกุลเงินของสภาพเศรษฐกิจที่มีภาวะเงินเฟ้อรุนแรง ไม่ใช่เพียงเพราะกิจการจดทะเบียนหรือมีสำนักงานอยู่ในประเทศนั้น ผู้สอบบัญชีจึงควรตรวจสอบเหตุผลของฝ่ายบริหารโดยพิจารณาสกุลเงินที่มีอิทธิพลต่อราคาขาย ต้นทุนแรงงาน ค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน แหล่งเงินทุน และการรับชำระเงิน
จากนั้น ผู้สอบบัญชีต้องประเมินว่าสภาพเศรษฐกิจดังกล่าวเข้าลักษณะเงินเฟ้อรุนแรงหรือไม่ มาตรฐานไม่ได้กำหนดว่าต้องใช้อัตราเงินเฟ้อสะสมสามปีเกิน 100% เป็นเกณฑ์ตายตัวเพียงข้อเดียว แต่ให้พิจารณาปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น ประชาชนไม่นิยมถือเงินสกุลท้องถิ่น ราคาสินค้าอ้างอิงเงินตราต่างประเทศที่มีเสถียรภาพ การขายเชื่อรวมค่าชดเชยการสูญเสียอำนาจซื้อ และค่าจ้างหรือราคาผูกกับดัชนีราคา ผู้สอบบัญชีจึงต้องประเมินทั้งข้อมูลเชิงปริมาณและสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจโดยรวม พร้อมเปรียบเทียบข้อสรุปของฝ่ายบริหารกับข้อมูลจากธนาคารกลาง หน่วยงานสถิติของรัฐ และแหล่งข้อมูลเศรษฐกิจที่น่าเชื่อถือ (IFRS Foundation)
เมื่อมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 29 มีผลใช้บังคับ กิจการต้องปรับงบการเงินให้แสดงด้วยหน่วยวัดค่าของเงิน ณ วันสิ้นรอบระยะเวลารายงาน รายการที่ไม่เป็นตัวเงิน เช่น สินค้าคงเหลือ สินทรัพย์ถาวร และส่วนของผู้ถือหุ้น ต้องปรับด้วยดัชนีราคาที่เหมาะสมนับจากวันที่เกิดรายการ ส่วนรายการที่เป็นตัวเงิน เช่น เงินสด ลูกหนี้ เจ้าหนี้ และเงินกู้ โดยทั่วไปไม่ต้องปรับซ้ำ เนื่องจากแสดงอยู่ในหน่วยเงินปัจจุบันแล้ว กิจการต้องคำนวณและรับรู้กำไรหรือขาดทุนจากฐานะการเงินสุทธิที่เป็นตัวเงินในกำไรหรือขาดทุน และต้องปรับข้อมูลเปรียบเทียบให้อยู่ในหน่วยวัดค่าปัจจุบันด้วย ส่วน TFRIC 7 ให้แนวทางเพิ่มเติมสำหรับปีแรกที่กิจการเริ่มใช้วิธีปรับปรุงดังกล่าว (IFRS Foundation)
ในช่วงวางแผน ผู้สอบบัญชีควรทำความเข้าใจว่าฝ่ายบริหารคำนวณรายการปรับปรุงอย่างไร ระบบบัญชีจำนวนมากไม่ได้รองรับการคำนวณตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 29 โดยอัตโนมัติ จึงอาจต้องใช้ตารางคำนวณหรือรายการปรับปรุงในชุดรายงานของกลุ่มบริษัท ผู้สอบบัญชีควรตรวจสอบว่ากิจการสามารถระบุวันที่ซื้อสินทรัพย์ วันที่รับรู้สินค้าคงเหลือ วันที่ผู้ถือหุ้นชำระทุน และวันที่เกิดรายได้หรือค่าใช้จ่ายได้อย่างครบถ้วนหรือไม่ หากข้อมูลเหล่านี้ไม่ครบ การใช้ดัชนีราคาอาจคลาดเคลื่อนอย่างมีสาระสำคัญ
วิธีการตรวจสอบควรรวมถึงการประเมินความเหมาะสมและความน่าเชื่อถือของดัชนีราคา การคำนวณรายการปรับปรุงที่มีสาระสำคัญขึ้นใหม่ การตรวจสอบการจัดประเภทรายการที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน การทดสอบวันที่เริ่มใช้ดัชนี และการคำนวณกำไรหรือขาดทุนจากฐานะการเงินสุทธิที่เป็นตัวเงิน ผู้สอบบัญชีควรกระทบยอดงบทดลองภายหลังปรับเงินเฟ้อกับงบการเงิน และตรวจสอบว่ากิจการปรับงบการเงินตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 29 ก่อนนำไปแปลงค่าเป็นสกุลเงินที่ใช้เสนอรายงานของกลุ่มตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 21 (ACPRO Standard)
อัตราแลกเปลี่ยนอาจเป็นอีกความเสี่ยงหนึ่งที่มีนัยสำคัญ ประเทศที่มีเงินเฟ้อรุนแรงอาจมีการควบคุมเงินตราต่างประเทศ มีอัตราแลกเปลี่ยนหลายอัตรา หรือมีส่วนต่างสูงระหว่างอัตราทางการกับอัตราที่เกิดขึ้นจริง ผู้สอบบัญชีต้องพิจารณาว่าอัตราที่ฝ่ายบริหารเลือกใช้สะท้อนอัตราที่กิจการสามารถแลกเปลี่ยนเงินได้จริงหรือไม่ ตั้งแต่งวดที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2568 การแก้ไขมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 21 เรื่องการขาดความสามารถในการแลกเปลี่ยน กำหนดให้กิจการประเมินว่าสกุลเงินสามารถแลกเปลี่ยนได้หรือไม่ หากไม่สามารถแลกเปลี่ยนได้ ต้องประมาณอัตราแลกเปลี่ยนทันทีและเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติม (IFRS Foundation)
มาตรฐานบัญชีอื่นที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 2 เนื่องจากราคาสินค้าคงเหลือและมูลค่าสุทธิที่จะได้รับเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 16 สำหรับการปรับมูลค่าและค่าเสื่อมราคาของสินทรัพย์ถาวร มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 36 และมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 สำหรับการด้อยค่า รวมถึงมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 12 สำหรับภาษีเงินได้ เนื่องจากฐานภาษีอาจไม่ได้ปรับตามเงินเฟ้อในลักษณะเดียวกับมูลค่าตามบัญชี นอกจากนี้ ประมาณการหนี้สินและมูลค่ายุติธรรมอาจมีความไม่แน่นอนสูงจากสมมติฐานเกี่ยวกับเงินเฟ้อ อัตราดอกเบี้ย และอัตราแลกเปลี่ยน
ในมุมมาตรฐานการสอบบัญชี ผู้สอบบัญชีควรใช้มาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 315 เพื่อทำความเข้าใจกิจการ ระบบงาน และสภาพเศรษฐกิจที่ก่อให้เกิดความเสี่ยง และออกแบบวิธีตอบสนองตามมาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 330 ส่วนมาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 540 มีความสำคัญต่อการตรวจสอบการด้อยค่า ค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิต มูลค่ายุติธรรม ประมาณการหนี้สิน อัตราคิดลด และประมาณการอื่นที่ได้รับผลกระทบจากเงินเฟ้อและความผันผวนของค่าเงิน (IAASB)
หากกิจการดังกล่าวเป็นบริษัทย่อยในต่างประเทศ ผู้สอบบัญชีกลุ่มบริษัทไม่ควรมองการปรับเงินเฟ้อเป็นเพียงรายการปรับปรุงทางเทคนิคของผู้สอบบัญชีส่วนงาน ภายใต้มาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 600 ผู้สอบบัญชีกลุ่มควรกำหนดคำสั่งงานที่ชัดเจนเกี่ยวกับการใช้มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 29 ดัชนีราคา อัตราแลกเปลี่ยน ระดับความมีสาระสำคัญ วิธีการตรวจสอบ และการรายงานข้อยกเว้น รวมถึงอาจต้องเข้าไปมีส่วนร่วมในการวางแผนและทบทวนกระดาษทำการของผู้สอบบัญชีส่วนงานมากกว่าปกติ (IAASB)
ประเด็นการดำเนินงานต่อเนื่องควรได้รับความสำคัญเพิ่มขึ้นด้วย เพราะเงินเฟ้อรุนแรงอาจทำให้กิจการขาดเงินทุนหมุนเวียน ไม่สามารถซื้อสินค้าหรือทดแทนสินทรัพย์ได้ มีปัญหาปฏิบัติตามเงื่อนไขเงินกู้ หรือไม่สามารถหาเงินตราต่างประเทศเพื่อชำระหนี้และนำเข้าสินค้า ผู้สอบบัญชีควรท้าทายประมาณการกระแสเงินสดของฝ่ายบริหารว่ามีความสอดคล้องกันระหว่างสมมติฐานด้านราคาขาย ค่าแรง เงินเฟ้อ อัตราแลกเปลี่ยน ดอกเบี้ย และแหล่งเงินทุนหรือไม่ มาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 570 กำหนดให้ผู้สอบบัญชีประเมินการใช้เกณฑ์การดำเนินงานต่อเนื่องและความเพียงพอของการเปิดเผยข้อมูล โดยฉบับปรับปรุงใหม่มีผลสำหรับการตรวจสอบงวดที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 15 ธันวาคม 2569 (IAASB)
โดยสรุป การตรวจสอบกิจการในประเทศที่มีภาวะเงินเฟ้อรุนแรงต้องอาศัยการวางแผนล่วงหน้า ข้อมูลเศรษฐกิจที่เชื่อถือได้ ความรู้เฉพาะด้าน การประสานงานกับผู้สอบบัญชีส่วนงาน และการใช้ความสงสัยเยี่ยงผู้ประกอบวิชาชีพอย่างเข้มข้น ผู้สอบบัญชีต้องไม่ตรวจสอบเพียงว่ากิจการมีตารางคำนวณตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 29 หรือไม่ แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าดัชนีราคา อัตราแลกเปลี่ยน ข้อมูลตั้งต้น ประมาณการ การเปิดเผยข้อมูล และรายการปรับปรุงในงบการเงินรวมมีความครบถ้วนและสมเหตุสมผลหรือไม่
